Установите Flash player для полного просмотра сайта!
  Эсас Тарих Репертуар Труппа Хаберлер Фестиваллер Макъалелер Галерея Контактлар Официальные документы  
 
Установите Flash player для полного просмотра сайта!
Установите Flash player для полного просмотра сайта!

КРЫМСКИЙ КОВЧЕГ

"ХАЯТ" адлы спектакльнинъ акъкъында сейирджимизнинъ теэссюраты

Дата добавления: 2017-02-02

Просмотров: 1775

 


Майе Абдулганиева(фэйсбук саифесинден)
   Тунджер Джюдженоглунынъ «Лавина» пьесасы боюнджа саналаштырувы олуп, прьемьера якъынлашкъаны акъкъында мен достум – театримизнинъ актрисасы – Сусанна Барабашевадан бильдим. О деди ки, пьеса, мундериджесине коре – тесирли, техник джеэттен къолай дегиль - артистлер спектакль девамында фысылды иле къонушалар. Спектакльнинъ иштиракчилери биле санада юзь берген вакъиалардан пек тесирленди, мытлакъ келип корьмеге керек.
       Сонъки баргъанымда Н.Гогольнинъ «Эвленюв»ини бакътым. Артистлеримизнинъ иджадий гъайрети ве истидатындан айретте къалдым. Атта, не ичюн ойле бош ве келишмез комедияларда олар иштирак этмеге меджбур ола, артистлеримизнинъ дереджеси бу комедияларнынъ севиесинден къат-къат буюк олгъаны ачыкъ-айдын корюне де, деп языкъсындым.
     Бу сефер де мытлакъ бараджам деп, къараргъа кельдим. Бардым. Премьеранынъ биринджи куню эди. Яни, акъикъий премьера. Башындан бираз агъырджа, дерсинъ ки, чаналап башлангъан спектакль, финалына еткенде, энди къызышкъан, кергин, сурьатыны алгъан бир терекъияткъа чевирильди.
Мен нелер корьдим ве нелер анъладым, насыл нетижелер чыкъардым бу темашадан?
  Эльбетте, къырымтатар сейирджиси ичюн эмиетли, я да, догърусы, параллель, бенъзеген нокъталарны къайд этмелим: биринджи – бу этрафны саргъан къоркъу алямети, гъаеси. Дагъдаки къар арекетке келип, койге авдарылып, къар тюбюнде бир топ халкъны ёкъ этеджеги хавфы. Мен, озюм ичюн, бойле нетидже чыкъадым: ёкъ, бу бизим халкъымыз акъкъында дегильдир, халкъымыз сакът ве мукъайт, каарьли теджрибеге малик, амма къоркъакъ дегиль... Бунъа багълы бир шиирим де язылды:

***
бу вуджут - къоркъакъ вуджуды дегиль,
о нидже белягъа эгильмей турды,
о, сакътлыкънен, бельки ата адым,
амма бу къоркъудан дегильдир, биль.

бу вуджут сусмакъта, амма бу да бугунь
къоркъакънынъ титревик сусмасы дегиль.
о эр бир давушкъа динълене, сезгир,
о да ич зайыфлыкъ къоркъудан дегиль...

бу вуджут ельге къаршы эгильмез,
эр шейни козю корип, бельгилер.
хатыра сакълай яралар-излер...
тек арам къазанчтан сакъыныр, кирленмез...
(24.01.17)

      Экинджи – пьесада халкъ озь коюнден лавина хавфындан къуртарылмакъ ичюн, ватаныны ташлап, башкъа ерлерге кетмеге меджбур, ве кене де озь топрагъына къайта. Бу бизим халкъымызнынъ такъдирине якъын мотив.
     Яшларнынъ олюм хавфы алтында олгъан койден кетип, къайтмамасы акъкъында пьесада айтыла. Тамам иле бугунь арамызда юзь берген лакъырдыларгъа, аяткъа якъын кельген бир шей.
Шу тюфекнинъ санада пейда олмасы да меракълы... Мен зан этем, бир символик арекет. Элине силя алмакъ-алмамакъ меселеси, демек.
        Спектакльни корип, эвде Т. Джюдженоглунынъ пьесасыны алып окъудым, спектакльнен тенъештирдим.
Яни, санадаки декорацияларнынъ бойле ерлештирильмеси та пьесанынъ озюнде айтыла. Сана учь къысымгъа болюнген: яшларнынъ ятагъы, «одасы» - сол тарафтан, ихтиярларнынъ ятагъы – сагъ тарафтан, ортада – ана-баба – орта несильнинъ къысмы ве, асылында, турмуш арекетлер – ашхане, авгъа азырланув, ве атта махкеме – бу ерде – меркезде булуна.
       Яни – учь несиль – ве пьесада айтыла ки – 50 йыл девамында бу койнинъ халкъы койден узакъ ерлерде булунып, къайттылар. Кене де бир якъынлыкъ ис этиле...
Яшлар – яшлар иште, шефкъат, назиклик, наданлыкъ...Амма бу яшларнынъ аятында бойле бир фаджиа тамам юзь бермекте - даа догъулмагъан баланен ананы, лохсанынъ ынъранувы ве баланынъ агълавы эшитильмесин деп, олюм джезасы беклей.
Ихтиярлар меракълы. Экиюзлюликтен марум олмагъан къартий – о, асылында юре, амма озюни аякъларында кучь-такъаты олмагъаны киби косьтерип, къылына. Мында Г. Сефединанынъ усталыгъыны айрыджа къайд этмек керектир, яни, эр бир арекети, давушнынъ тюслери биле, пьесада акс этильген къарт къадыннынъ образыны толусынен косьтере.
       Бир гъафлет ичинде яшагъан – асылында – омюрининъ сонъуны беклеп тургъан къарт (Д.Сеттаров). Онынъ агъасыны сакъчылар ольдюрдилер. Джезалангъаннынъ себеби - бу инсан къычырып, дюнья адамны къар тюбюнде богъуп ташламады, ёкъ. О къычырмакъны, бар сесинен давуш чыкъармакъны тек арзулады. Амма пек сакъынгъан сой-сопу оны къасевет этип, бойле ниети акъкъында къартлар шурасына бильдирди, озь ишинде пек де гъайретли сакъчылар оны явашчыкътан богуп ольдюрдилер. Бир джинает ичюн дегиль, «джинает»нинъ юзь бермек мумкюнлиги себебинден. Джинаетнинъ огюни алып. Бу фаджиалы вакъиа бу Ихтиярнынъ аятыны бутюнлей денъиштирдими? Ёкъ. Амма инсан бойле джоюкътан сонъ серсемлеп башлады. Булар къоркъу муитинде яшагъан ве бу муитке озюни уйгъун эттирген инсанлар.
    Орта яшлы несиль. Олар энди чокъ шейге огренгенлер, теджрибени менимсегенлер, яшларгъа да огретелер. Амма, мисаль ичюн, (ве бу ерде спектакль пьесанынъ оригиналындан бираз фаркъ эте) энъ сонъунда Яшнынъ бабасы онъа къуршун узатып къолтутувыны косьтергенде, мен тааджиплендим. Яшнынъ алып барувы, арекетлери пек табий эди – къызматабанлыкъ, озь яш аилесини – къадыны ве оладжакъ баласыны - къуртармакъ ичюн озюни телюкеге къоймасы. Амма Бабасы ойле япкъанына мен тааджиплендим ве бу ерни бегендим.
   Бу спектакль мени салынджакъ киби, де котерди, де эндирди. Де бугуньки кунь акъкъында фикирлерими уянтты, де умют багъышлады. Агълап-агълап тойдым, керчек айтсам.
Ёкъ, спектакльде косьтерильген къабиле – къырымтатарлар дегильдир. Амма санада тариф этильген вакъиаларда бизге якъын бир сыра чизгичиклер бар. Олар бизге токъунып, бизге хас меселелерни кене де раатсызлап къоя. Раат къалдырмай. Тюшюндире. Ёллар, усуллар къыдырмагъа меджбур эте. Санада корьген шейлерни ве аятымыздаки керчекни тенъештирмеге ве талиль этмеге меджбур эттире. Халкъымыз ве бу санадаки къабилени къыясламагъа меджбур эттире.
    Ве шуны да анъладым, лавина – къоркъу лавинасы дегиль... лавина о аят, о баланынъ къакъылдап кульмеси, бойле лавина залны сонъ-сонъуна къаплады... Бу – гъайретли, енъильмеген кучь олмакъ керектир.

2.02.17


Установите Flash player для полного просмотра сайта!

24 апреля 2018 г. в 18:30


26 апреля 2018 г. в 18:30